ديگر آن جهت را ناديده گرفته است . با اين همه ، اگر جريان از نوع توافق دادن و يا مصالحه و سازش تنها بود ، هر آينه جمع بين دو نظام به‌طور مطلق با تفسير نظام قرآنى صورت نمىگرفت ، زيراكه مبدأ اين تركيب را موقعى كه وضع كرده ، خود قرآن در تعريف و نتيجه‌گيريش افزوده است ، آن‌گاه كه بسيارى از عناصر جديد را وارد آن نموده است . نخست بايد آياتى را ذكر كنيم كه در آنها اين مبدأ را به‌طور خلاصه و ايجاز بيان كرده و تنها به اقرار آنها بسنده نموده است ، به راستى كه قرآن كريم اعلان مىدارد كه مجازات الهى - بدون اين‌كه طبيعت و ماهيّت آن را تعريف كند - در دو جا صورت مىگيرد ، و در اين‌ها نيكوكاران و بدكاران تفاوتى ندارند ؛ دربارهء نيكوكاران خداوند مىفرمايد : « وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ . » « 1 » . و دربارهء بدكاران خداى سبحان مىفرمايد : « أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتابِ وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ . » « 2 » . و البتّه اگرچه آياتى را كه در بالا اشاره كرديم ، طبيعت و ماهيّت مجازات الهى را تعريف و تعيين نمىكنند ، نصوصى در موارد ديگر وجود دارد كه به نحوى دربارهء طبيعت و ماهيّت آن ، با تفاوت در تفصيل‌ها ، سخن مىگويد . و باوجود اين‌كه در برخى از حالات دشوار است كه ما ثابت كنيم از كدام يك از دو حيات ( زندگى دنيوى يا اخروى ) سخن مىگويد ، به مانند اين آيهء شريفه : « يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ . » « 3 » ، ولى به زودى بحث خواهيم كرد ، به صورت

--> ( 1 ) - نسبت به خير و نيكى : بقره / 201 ، آل عمران / 148 ، نساء / 134 ، يوسف / 56 ، 57 ، نحل / 30 ، 41 ، 97 ، 122 ، عنكبوت / 27 ، فصّلت / 31 ( - 8 الف و 3 ب ) : و گروهى مىگويند : پروردگارا ! در دنيا به ما نيكى مرحمت كن ، و در آخرت نيكى مرحمت فرما ! و ما را از عذاب دوزخ نگاه دار . ( 2 ) - نسبت به شرّ و بدى ؛ بقره / 85 ، 114 ، آل عمران / 12 ، 56 ، مائده / 41 ، توبه / 74 ، نحل / 75 ، حج / 9 ، 11 ، نور / 19 ، سجده / 21 ، زمر / 26 ، 40 ، فصّلت / 16 ، نوح / 25 ( - 6 الف و 9 ب ) : آيا به بعضى از دستورات كتاب الهى ايمان مىآوريد و نسبت به بعضى كافر مىشويد ؟ ! پس جزاى كسى از شما كه چنين تبعيضى را در مورد احكام الهى روا دارد ، چيزى جز رسوايى در زندگى اين دنيا نخواهد بود و در رستاخيز به اشدّ عذاب بازمىگردند و خداوند از اعمال شما غافل نيست . ( 3 ) - بقره ( 2 ) آيهء 276 : خداوند ربا را نابود مىكند و صدقات را افزايش مىدهد .